Skip to main content

Manuscript Maps Collection

 Collection
Identifier: ubl050

Scope and Contents

De collectie manuscriptkaarten en fortificatiekaarten is zeer divers en in het bijzonder rijk aan documenten die inzicht geven in de gebruikskartografie en kaartvervaardiging. Het aantal van 2500 manuscriptkaarten en vestingbouwkundige tekeningen is voor een collectie, waarvan de kern gevormd wordt door een privéverzameling bijzonder groot. Het grote aantal is voor een belangrijk deel te verklaren door de belangstelling van Bodel Nijenhuis voor gebruikskartografie, (d.w.z. kartografie vervaardigd met een bepaalde instrumentele of administratieve functie) en voor kaartvervaardiging. Zo zijn er in de collecie schetsen en tekeningen in verschillende stadia van het proces voorafgaande van het drukken van kaarten. Aangezien Bodel Nijenhuis via aucties van verzamelingen van personen met uiteenlopende functies in bezit kwam van manuscriptkaarten is deze deelcollectie ook zeer gevariëerd: W.R.E. baron Van Heeckeren van Waliën was secretaris van Willem V en kamerheer van Willem I, Hanegraaff was opzichter en landmeter van het Hoogheemraadschap Rijnland, J. Blanken ingenieur en generaal C.R.T. Kraijenhoff , minister van Oorlog. Deze variatie van documenten van kaartvervaardiging en- gebruik, maakt de collectie van manuscriptkaarten en vestingbouwkundige plattegronden bezonder geschikt voor onderzoek en onderwijs. Ook de opname in één privé-collectie van een groot aantal getekende kaarten van de VOC waarvan de uitgifte toch beperkt was door strenge rsistricties van de Heren Zeventien is zeer uitzonderlijk. Met 332 manuscript zeekaarten, de helft van het aantal bekende getekende kaarten van de Firma van Keulen in de wereld, is de Van Keulen-collectie de toonaangevende internationale collectie. Tenslotte is er een bescheiden collectie van kaartboeken voor het merendeel van Leiden en omstreken, waarvan de belangrijkste inzicht geven in het grondbezit van de Universiteit Leiden in de 17de eeuw.

Een deel van de manuscriptkaarten behoort tot de ubl068 Collectie Bodel Nijenhuis.

Dates

  • 15de-20ste eeuw
  • Bulk 17de en 18de eeuw

Language of Materials

Diverse talen, waaronder Nederlands, Frans, Engels, Duits, Russisch.

Conditions Governing Use

Bepaalde manuscriptkaarten worden vanwege de kwetsbare staat niet ter inzage gegeven.

Regels die van toepassing zijn bij het raadplegen van dit materiaal kunnen worden gevonden op de website van de Universiteitsbibliotheek Leiden.

Extent

2500 (circa), waarvan 1800 Nederlandse

Abstract

Collectie bestaande uit manuscriptkaarten en getekende vestingbouwkundige plattegronden.

Abstract

Collection consisting of manuscript maps and manuscript fortification plans.

Physical Location

Universiteitsbibliotheek Leiden, Bijzondere Collecties

Other Finding Aids

Een deel van de kaarten is inmiddels beschreven in de online catalogus. In Digital Collections is een aantal kaarten te zien. Verder verscheen er in 2005 een gedrukte inventaris van alle bekende manuscript zeekaarten van de Firma van Keulen. Hierin is de collectie van de 332 kaarten in de Collectie Bodel Nijenhuis integraal opgenomen. De overige kaarten kunnen worden gevonden via de kaartenbakken bij de Leeszaal Bijzondere Collecties.

Immediate Source of Acquisition

De rijke collectie van manuscriptkaarten en getekende vestingbouwkundige plattegronden komt voor het grootste deel voort uit de nalatenschap van diverse verzamelaars en kaartvervaardigers die J.T. Bodel Nijenhuis (1797-1872) over meerdere jaren wist te verwerven en die in 1872 aan de Universiteit Leiden werd gelegateerd. Op 19 juni 1872 overhandigde de conservator W.N. de Rieu in opdracht van de bibliothecaris W.G. Pluygers een lijst met 'kaartboeken' (in totaal 250 atlassen) en een overzicht van het aantal portefeuilles (in totaal 264) per land met losse kaarten (in totaal ca. 40.000 kaarten) aan de curatoren (UBL- Archief der Curatoren 151 I N 240). Van de 40.000 kaarten van de oorspronkelijke collectie Bodel Nijenhuis zijn er circa 2000 getekend. Onder de atlassen bevonden zich enkele getekende kaartboeken en portefeuilles met manuscriptkaarten.

Ook na het legaat Bodel-Nijenhujis zijn verscheidene manuscriptkaarten verworven door de Leidse Universiteitsbibliotheek. Een belangrijke acquisitie was de aankoop van 332 getekende zeekaarten en voorstellingen van havens getekend door van Gerard en Johan van Keulen uit de nalatenschap van de Firma Van Keulen in 1908. Het merendeel van de kaartboeken is vanuit het Archief van de Universiteit Leiden in de cartografische collectie opgenomen. In 1997 vond de belangrijke aankoop plaats van de zogenaamde Berlaymontatlas. Hoe de grote groep van getekende VOC kaarten in de Collectie Bodel Nijenhuis terecht is gekomen is niet bekend.

Accruals

Er worden geen toekomstige aanvullingen verwacht.

Existence and Location of Copies

In 2005 zijn er ca. 750 manuscriptkaarten en architectuurtekeningen van Nederland en de VOC gescand. Deze zijn toegankelijk via Digital Collections.

Related Materials

In de collectie Westerse handschriften van de UB Leiden bevinden zich enkele kaartboeken afkomstig uit de Collectie Bodel Nijenhuis. Omgekeerd zijn er manuscriptkaarten, zoals het beroemde prospekt van Constantinopel van Melchior Lorichs, BPL 1758, om redenen van conservering geplaatst bij de Collectie Bodel Nijenhuis.

Bibliography

  • Brink, P. van den, De Bodel Nijenhuiscollectie van de Rijksuniversiteit in Leiden. Manuscriptkaarten en kaartboeken van het Nederlandse grondgebied voor 1700. Utrecht 1986.
  • Heuvel, C. van den, Een atlas voor Gilles de Berlaymont, baron van Hierges. Belegeringsscenes en stadsplattegronden als herinnering en als studiemateriaal, in: Caert-thresoor, 15 (1996), p. 57-69.
  • Storms, M. (et al.), De verzamelingen van Bodel Nijenhuis. Kaarten, portretten en boeken van een pionier in de historische cartografie. Leiden 2008. (Kleine publicaties van de Leidse Universiteitsbibliotheek, 76).
  • Storms, M. (red.), De Nederlandse cartografie van Latijns Amerika. Kaarten uit de collectie Van Keulen en de collectie Bodel Nijenhuis / A cartografia neerlandesa de América Latina. Mapas de Colecao Van Keulen e da Colecao Bodel Nijenhuis. Catalogus van de tentoonstelling ter gelegenheid van XV Congresso Internacional de AHILA. Leiden 2008. (Kleine publicaties van de Leidse Universiteitsbibliotheek, 77).
  • Vries, D. de, India Illustrata. An exhibition of old maps, plans and drawings on the occasion of the meeting of the South East Asia Library Group, Leiden University Library, 26 april 1974.
  • Vries, D. de (red.), Kaarten met geschiedenis 1550-1800. Een selectie van oude getekende kaarten van Nederland uit de collectie Bodel Nijenhuis. Utrecht 1989.
  • Vries, D. de (et al.), The Van Keulen cartography: Amsterdam 1680-1885. Alphen aan den Rijn, 2005.
  • Vries, D. de, Uit de kaartenwinkel van de VOC. Catalogus van zeekaarten van de Verenigde Oostindische Compagnie in de Collectie Bodel Nijenhuis. Alphen aan den Rijn 1996.

General

De kaarten kunnen via de online catalogus worden aangevraagd, waarna ze op de Leeszaal Bijzondere Collecties kunnen worden bekeken.

Processing Information

Om redenen van conservering zijn in het verleden vele manuscriptkaarten zoals die van de Firma van Keulen, de VOC en de architectuurtekeningen naar andere kasten overgeplaatst. Het oorspronkelijke portefeuilenummer COLLBN Port. 000 N 000 is daarbij omgenummerd naar COLLBN 000-00-000.

Title
Beschrijving van de collectie Manuscriptkaarten
Author
Charles van der Heuvel, 2006
Date
2011
Language of description
Dutch; Flemish
Script of description
Code for undetermined script
Language of description note
Beschrijving is in het Nederlands.

Revision Statements

  • 13 October 2015: latest update

Repository Details

Part of the Leiden University Libraries Archives & Collections Repository

Contact:
Leiden Witte Singel 27 2311 BG Netherlands
+31 71 527 2857