Skip to main content

Alba amicorum Collection

 Collection
Identifier: ubl290

Scope and Contents

De collectie alba amicorum in de UB Leiden beperkt zich hoofdzakelijk tot alba van vóór 1800, aangelegd door (oud-)studenten van de Universiteit Leiden, of alba die op enige andere wijze in verband gebracht kunnen worden met de universiteit of de stad Leiden. De alba zijn een rijke bron voor cultuurhistorisch onderzoek. Ze informeren ons over sociale netwerken, literaire modes, ideeën over vriendschap en nog veel meer. Om die reden voert de UBL op dit gebied nog steeds een actief acquisitiebeleid.

Een van de oudste alba is aangelegd door Janus Dousa, curator en eerste bibliothecaris van de Universiteit Leiden. Chris Heesakkers bezorgde in 2000 een facsimile-uitgave, met transcripties, vertalingen en toelichtingen van het Dousa-album (Heesakkers 2000). Voor een overzicht van de alba zie hieronder Other Finding Aids.

Dates

  • 1566-1937
  • 1566-1937

Language of Materials

Meerdere talen, waaronder Nederlands, Frans, Grieks en Latijn

Conditions Governing Use

Regels die van toepassing zijn bij het raadplegen van dit materiaal kunnen worden gevonden op de website van de Universiteitsbibliotheek Leiden.

Biographical / Historical

De bijzondere collecties van de Universitaire Bibliotheken Leiden herbergen een grote collectie alba amicorum of ‘vriendenboeken’, variërend van complete gebonden alba tot enkele losse bladen. Dergelijke alba werden aanvankelijk aangelegd om daarin bijdragen te verzamelen van studiegenoten en beroemde wetenschappers, en in mindere mate van familie, vrienden en kennissen. In die zin is het de voorloper van het modernere poëziealbum. Het vroegere album amicorum werd echter hoofdzakelijk gevormd in de academische sfeer en niet door jongedames.

Het fenomeen ontstond in de zestiende eeuw in universitaire kringen. Hoogleraren en studenten legden een album aan waarin bevriende collega’s en medestudenten desgevraagd een geleerde bijdrage als aandenken noteerden. Adellijke vrienden plaatsten ook wel geschilderde wapens en kunstzinnige vrienden soms fraaie tekeningen. Het genre was ontstaan in Duitsland maar sloeg rond 1560 ook aan in de Nederlanden. De oprichting van de Leidse universiteit in 1575 droeg sterk bij aan de introductie van het genre alhier. De universiteit trok grote aantallen buitenlandse studenten, waaronder uit Duitsland, die met hun album op pad gingen. Studenten reisden door Europa langs verschillende universiteiten om daar te studeren (peregrinatio academica) en lieten op verschillende plaatsen inscripties aanbrengen door beroemde hoogleraren en wetenschappers.

Het album amicorum bleef tot het midden van de zeventiende eeuw populair, daarna zakte de traditie even in. Pas rond het midden van de achttiende eeuw verwierf het album amicorum weer meer populariteit. Ook dan zijn de bezitters hoofdzakelijk studenten. Pas tegen het einde van de achttiende eeuw werd dit doorbroken en legden ook niet-studenten, onder wie vrouwen, een album aan. Na 1800 nam de interesse voor het album amicorum weer af. Zo zijn er twee bloeiperioden te onderscheiden, te weten 1560-1650 en 1750-1800. In de loop van de negentiende eeuw ontwikkelde het album amicorum zich tot het poëziealbum, dat vooral populair werd onder jongedames.

Extent

143 alba amicorum en losse albumbladen

143 alba amicorum en losse albumbladen

Abstract

Verzameling alba amicorum en losse albumbladen, gerelateerd aan de Universiteit Leiden en de stad Leiden.

Abstract

Collection alba amicorum and loose album leaves, related to Leiden University and the city of Leiden.

Physical Location

Universiteitsbibliotheek Leiden, Bijzondere Collecties

Other Finding Aids

Zie hieronder de lijst van alba amicorum en losse albumbladen op naam van de aanlegger. Alle alba en inscripties zijn beschreven in de Catalogus. Zie ook de lijst van alba amicorum per bloeiperiodet en de lijst van vrouwenalba.

Immediate Source of Acquisition

Een aantal alba is in bruikleen gegeven, onder andere door het Academisch Historisch Museum (AHM) en de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (LTK). Het overgrote deel is aangekocht en een kleiner deel is geschonken of gelegateerd. Zie voor informatie over de verwerving de afzonderlijke itembeschrijvingen in de online catalogus.

Accruals

De collectie Alba amicorum wordt met enige regelmaat aangevuld met nieuwe aanwinsten.

Related Materials

De grootste collectie alba amicorum in Nederland, bestaande uit ca. 770 (restanten van) alba c.q. poëziealbums, bevindt zich in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Daar wordt sinds 1984 gewerkt aan een documentatie-apparaat met daarin beschrijvingen van alle alba amicorum van vóór 1800 in openbaar of particulier bezit, die van belang zijn voor de Nederlanden. Dit resulteerde onder andere in een tentoonstelling in Museum Meermanno in Den Haag in 1990: ‘Alba amicorum. Vijf eeuwen vriendschap op papier gezet: het album amicorum en het poëziealbum in de Nederlanden’, met begeleidende publicatie (Thomassen 1990).

Bibliography

  • Alba amicorum in Nederland
  • Catalogus compendiarius continens codices omnes manuscriptos qui in Bibliotheca Academiae Luguno-Batavae asservantur. Pars 2.1 (Leiden 1934), Pars 2.2 (Leiden 1935), Pars 3 (Leiden 1936).
  • Heesakkers, C.L., Een netwerk aan de basis van de Leidse universiteit : het album amicorum van Janus Dousa. Leiden/Den Haag 2000. 2 dln.
  • Rappard, F.A. van, 'Overzigt eener verzameling alba amicorum uit de XVIde en XVIIde eeuw', in: Werken van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde nr. 7 (1856), p. 1-138.
  • Schnabel, W., Das Stammbuch. Konstitution und Geschichte einer textsortenbezogenen Sammelform bis ins erste Drittel des 18. Jahrhunderts. Tübingen 2003.
  • Thomassen, K. (red.), Alba amicorum. Vijf eeuwen vriendschap op papier gezet: het album amicorum en het poëziealbum in de Nederlanden. Maarssen/Den Haag 1990.

General

Het materiaal kan worden aangevraagd via de online catalogus. De stukken komen ter inzage op de Leeszaal Bijzondere Collecties.

Processing Information

De meeste alba en losse bladen zijn bij verwerving op itemniveau beschreven, en in de twintigste eeuw verwerkt in twee fichiers. Inscripties uit de oudst verworven alba zijn samen met de brieven beschreven in de Catalogus compendiarius, dl. 2.1 (UBL-collecties, adressanten), dl. 2.2 (UBL-collecties, geadresseerden) en dl. 3 (bruikleencollecties, adressanten en geadresseerden). In 2013-2014 heeft Kees Thomassen de inscripties uit alle alba en op de losse albumbladen afzonderlijk beschreven en ingevoerd in het GGC; deze beschrijvingen zijn beschikbaar in de online catalogus.

Title
Beschrijving van de collectie Alba amicorum
Author
Mart van Duijn, 2015
Date
2015
Language of description
Dutch; Flemish
Script of description
Code for undetermined script
Language of description note
Beschrijving is in het Nederlands.

Revision Statements

  • 18 December 2015: latest update

Repository Details

Part of the Leiden University Libraries Archives & Collections Repository

Contact:
Leiden Witte Singel 27 2311 BG Netherlands
+31 71 527 2857